Xhamia në f. Raven

FSHATI RAVEN

Raveni si fshat është shumë i vjetër, duke u bazuar në burimet gojore, fshati Raven në kohën ilire ka ekzistuar si qytet po me të njëjtin emër, në atë kohë të sunduar nga perandoria Romake. Ekzistimin e Ravenit si qytet e dëshmojnë edhe gjurmët të cilët i hasim edhe sot e kësaj dite, siç është kalaja e cila ndodhet në anën jugore të fshatit, që në atë kohë ka qenë baza e ushtrisë së atëhershme, si dhe manastiri, varrezat të cilat janë shpërndarë në tre pjesë të fshatit. Si rezultat i luftërave të vazhdueshme dhe përhapjeve të sëmundjeve të ndryshme, bën që të zhduket qyteti dhe populli. Më pas vendi u mbipopullua duke u vendosur në toka pjellore, aty ndërtuan fshatin bashkë me të edhe jetën duke zhvilluar bujqësinë, blegtorinë, zejtarinë, e të tjera, të cilat kanë qenë edhe si profesione kryesore të banorëve të atëhershëm.

PËRSHKRIMI I XHAMISË SË RAVENIT

Xhamia e Ravenit gjendet në juglindje të fshatit, për vitin e ndërtimit të xhamisë si dhe për themeluesin e saj nuk kemi të dhëna të sakta. Duke u bazuar në burimet gojore dhe në formën e thjeshtë të saj, supozojmë që xhamia është ndërtuar diku rreth vitit 1830, në pjesën e parë të shekullit XIX. Duke u bazuar në të njëjtat burime, xhamia në fillim ka qenë e ndërtuar në formë të thjeshtë, me minaren prej druri dhe me çatinë prej kashte. Pamjen që sot ka xhamija, e ka fituar pas kryerjes së intervenimeve që janë bërë në periudha të ndryshme kohore.

Në vitin 1913, xhamia kaplohet nga zjarri në të cilën paraqitet nevoja që të intervenohet në çatinë prej kashte, duke e mbuluar atë me tjegulla (qeramide), kurse në vitin 1975 ndërtohet minarja. Edhe pse xhamia ka pësuar ndryshime të shumta, duke intervenuar në pjesë të ndryshme të xhamisë forma origjinale e saj, dhe pjesa më e madhe e strukturës është e ruajtur. Kјо xhami ka funksionuar deri më vitin 2003, kur është ndërtuar xhamia e re.

PËRSHKRIMI I XHAMISË

Xhamia është në formë të drejtkëndëshit dhe përbëhet vetëm me përdhesen e lartë dhe të hapur. Sisteme konstruktiv i xhamisë është tradicional, që do të thotë themelet dhe muret јаnë ndërtuar prej guri, konstruksioni i kulmit është prej druri. Çatia paraqite me shtrirje në katër këndet e fasadës i mbuluar me qeramidhe.

Theksim vertikal xhamisë i jep minarja me dy sherife e cila gjendet në këndin jugperëndimor të xhamisë, i cila paraqitet në bazament katërkëndor dhe vazhdon me trupin tetëkëndor, e cila karakterizohet me elegancën e kryer me dekorim stalaktik nën sherifet. Elementi përfundimtar i minares paraqitet në formë piramidale e cila është e punuar me llamarinë të zinkuar.

Në anën veriperëndimore të xhamisë gjendet tremja (hajati), i cili shërben për falje të namazit dhe lutjeve (në rastet kur brenda në xhami nuk ka vend apo besimtarët arrijnë me vonesë) dhe nga kjo pjesë hyhet brenda në xhami. Hapësira e brendshme e xhamisë ndriçohet nga dritaret e radhitura në nivele të ndryshme me ritëm të theksuar, kurse në sipërfaqet e mureve nuk janë dekoruar piktura murale.

MAHVILI

Zë vend në anën veriperëndimore, mbi hyrjen në sallën e lutjeve në tërë gjerësinë e saj, është i realizuar tërësisht nga druri i cili qëndron mbi tre shtylla. Në mahvil arrihet nëpërmjet shkallëve të minares që gjenden në anën perëndimore të xhamisë.

MIHRABI

Në anën e lindjes në drejtim të Kibles është vendosur Mihrabi, ky element është i thelluar në mur në formë konike në pjesën e sipërme gjysmëkonike, me kornizë të suvatuar. Në anën e djathtë dhe të majtë të mihrabit janë pikturuar arabeskat. Të drejtuar nga mihrabi, imami dhe besimtarët bëjnë lutjet e përbashkëta fetare.

MIMBERI

gjendet në këndin perëndimor të xhamisë i ndërtuar prej druri,është i pajisur me shumë shkallë dhe me një derë të vogël. Shfrytëzohet për predikime fetare,ku të premteve dhe në dy ditët e para të dy Bajrameve, imami mban predikime të posaçme.

Në brendinë e xhamisë nuk hasim elemente dekorative. Dyshemeja e xhamisë është shtruar me dërrasa, kurse tavani është i rrafshët prej druri i finalizuar me suvatim. Në muret e brendshme dominon ngjyra e bardhë dhe gjelbër. Gjithashtu edhe në fasadën e jashtme nuk hasim elemente dekorative e lyer me ngjyrë të bardhë.

Në aspektin arkitektonik kjo xhami në përbërje ruan një pjesë të madhe të elementeve karakteristike nga koha e ndërtimit.

Sahat kulla

E ndërtuar në këndin qendror të qytetit të Gostivarit. Sahat Kulla ofron një pamje të mrekullueshme të arkitekturës osmane, gjithashtu ky monument kulturor historik  paraqitet edhe si simbol I qytetit të Gostivarit. Me karakteristikat e veta arkitektonike, tipologjike dhe stilistike fiton një vlerë të veçantë historike. Ky objekt u ka rezistuar trazirave të ndryshme  kohore duke arritur të ruajë të gjitha format autentike të ndërtimit.

Sa i përket kohës së ndërtimit të Kullës së Sahatit, për këtë flet Mehmed Zeki Ibrahimi në Gazetën El HILAL në tetor të vitit 1988, i cili thotë se elementet arkitektonike dhe stilistike i takojnë shekullit XVII. Gjatë renovimit të objektit që është bërë në vitin 1834, para hyrjes së derës është vënë një pllakë  me një mbishkrim me alfabetin osman, në të cilën shkruan se donatori i Kullës së Sahatit është Ismail Aga  djali i  Haxhi Jusuf Agës.

Në kohën kur është ndërtuar Kulla e Sahatit, të gjitha objektet e qytetit ishin më të ulta, kështuqë Kulla paraqiteshte si dominante  me  qetësinë dhe siluetën e saj gjithashtu edhe si faktor organizues i qytetit.

Kulla e Sahatit të Gostivarit, në fillim ka pasur vetëm orën mekanike dhe këmbanën që me tingujt e saj ka shënuar orët. Sipas burimeve gojore të gostivarasve më të moshuar, Sahat Kulla, në veçori  konstruksioni I drurit të saj është djegur në kohën e Luftës së Pare Botërore. Sipas një fotografie që është ruajtur nga vet qytetarët e Gostivarit, që nga egzistimi I saj i mëparshëm kanë ngelur vetëm gurët e zhveshur të mureve të Kullës. Gjatë rekonstruimit që është bërë në vitin 1986, nga enti për mrojtjen trashëgimisë kulturore, janë bërë ndryshime në radhitjen e komponentëve për çka autori Mehmed Zeki Ibrahimi ka vërejtjet e veta pasi është bërë një gërshetim i elementeve të  arkitekturës bizantino – islame.

Përshkrimi i kullës

Pjesa bazore e Kullës së Sahatit paraqitet në formë të katrorit me dimensione 5,60m x 5,60m, e ndërtuar prej gurit të përpunuar, me fuga të lidhura me llaç gëlqerorë. Katër skajet e kullës janë të ndërtuara me gurë gëlqerorë që ndikojnë si në stabilitetin ashtu edhe në pamjen estetike të objektit. Në anën jugperendimore gjendet dera hyrëse e Kullës së Sahatit,  kurse nga një hapësirë e vogël në pjesën e mesme janë vendosur shkallët prej druri, që mundësojnë kalimin në gjashtë nivele të objektit. Për ndriçimin e hapësirës është vendosur nga një dritare në çdo etazh të dytë të Kullës.

Forma katëranësore e kullës që ka lartësi prej 6.8m,  transformohet në trup  tetëkëndore që arrin lartësinë prej 13,70 m, ku mbaron me një kurorë të vogël të thjeshtë e veshur me kallaj bakri. Mbi prizmen tetëkëndore të gurit është ndërtuar një tjetër prizëm tetëkëndore prej druri, ku ka qëndruar ora mekanike. Pjesa ku bashkohet kontruksioni i gurit dhe i drurit, ndahen me bordure. Tetë shtyllat dhe çatia piramidale formojnë çardakun e vogël, gjithashtu në mes të çatisë është ngritur një tambur i hapur dhe i vogël me tetë shtylla të drurit në të cilën ndodhet këmbana e orës. Pjesa e drurit të Kullës së Sahatit është mbuluar me rekonstruimin që është bërë në vitin 1986, me të cilën ka arritur të ruajë pamjen e jashtme të vjetër.

Materijalet e shfrytëzuara për ndërtimin e këtij objekti në mënyrë precize e ndajnë Kullën në dy pjesë, të cilat bukur ambijentohen me sipërfaqen përreth, në atë mënyrë potencohet madhështia e  saj arkitektonike, kulturore .

Me rekonstruimin e fundit që është bërë nga ana e qendrës nacionale  për Konservim në Gostivar, Kulla e Sahatit fitoi një trajtim të ri me çka i mundësoi objektit sërish të ringjallet  dhe të jetë qendër e ngjarjeve kulturore në qytet.

Xhamia e Sahatit

Xhamia e Sahatit e cila gjendet në pjesën qëndrore të qytetit të Gostivarit, është ndërtuar në vitin 1676, këtë xhami e ndërtoi Ebu Beqiri djali i Kara Mustafa Pashës, i cili ndërmjet viteve ( 1639 – 1644 ), ka qenë Vezir ( kryetar qeverie ) i Perandorisë Osmane.Xhamia e Ebu Beqirit është rrënuar dhe pastaj është rindërtuar nga xhaxhai i tij Ismail Aga. Në vitin 1920 xhamia pëson meremetimin e parë, kurse në vitin 1944 bëhet meremetimi i dytë i kësaj xhamie, që pas plotë 50 vitesh apo në vitin 1994 mbi themelet e kësaj xhamie të vjetër ndërtohet një tempull i bukur fetar që sot egziston në qendër të qytetit. Në kuadër të xhamisë janë ndërtuar medreseja, një konvikt për nxënësit nga fshatrat e afërm, si dhe biblioteka, por fatkeqësisht ky institucion kulturor sot nuk egziston.Xhamia e Sahatit si ndërtim arkitektonik i takon formave klasike të ndërtimit . Xhamia është e mbuluar me teneqe të cinguar, ka bazë drejtkendor dhe minaren e cila del nga muri jugperëndimor në formë poligonale. Planimetria dhe skema kompozicionale e saj përbëhet nga salla e lutjevetremja (hajati) dhe minarja.

Tremja (hajati)

Tremja (hajati) xhamisë së Sahatit përfshin anën veri-perëndimore të saj. Mbrendia e saj shërben (në rast nevoje, kur në sallën e lutjes nuk ka vend apo arrihet me vonesë) për lutje, dhe falje të namazit.Dyshemeja e hajatit si gjithnjë është në nivel më të lartë se dyshemeja e sallës së lutjeve dhe terrenit pranë Xhamisë. Nga kjo pjesë hyhet drejpërdrejtë në sallën e lutjeve.

Salla e lutjeve

Salla e lutjeve ka vëllim unik dhe është e mbuluar me kupollë. Kjo sallë ka planimetri të drejtëkëndëshit dhe ka hyrjen nga dera e cila gjendet në fasadën veri-perëndimore.Sa i përket ndriçimit,salla e lutjeve merr dritë nga dritaret e vendosura me pamje në katër muret konstruktive të xhamisë që janë në formë të drejtëkëndëshit të përfunduar me një gjysmërrethor.

Minareja

Si element I pandarë I xhamisë është edhe minareja, e cila zë vend në të djathtë të sallës së lutjeve tek del nga muri jugperendimor.Me minaren komunikohet me anë të një dere të vogël që gjendet sallën e lutjeve.Baza e minares është kënddrejt vazhdon në formë poligonale dhe përfundon në formë piramidale të zunguar.

Mahfili

Mahvili është realizuar tërësisht nga betoni. Ai qëndron mbi shtyllat/kolonat e profilizuara nga mermeri.Mahvili si pjesë konstruktive-arkitektonike e funksionale, pasuron dhe thyen monotoninë e vëllimit të sallës së faljeve. Galeria zë vend në anën veriperëndimore dhe lindore mbi hyrjen në sallën e lutjeve, në tërë gjerësinë e saj. Në mahvill arrihet nëpërmjet shkallëve që gjenden në pjesën lindore dhe perendimore.Karakteristikë e xhamisë së Sahatit është se në të nuk hasim elemente dekorative në faqet e mureve. Dyshemeja e xhamisë e tëra është e shtruar me qilim,i cili është i dizajnuar në formë të kënddrejtit në atë mënyrë që çdo besimtarë ka këndin e vet për lutjet dhe faljen e namazit.

Disa elemente rituale që zbukurojnë murin e këbles në Xhaminë e Sahatit janë mihrabi, minberi si dhe Qursia (kjursia).

Mihrabi

Mihrabi gjendet në mes të murit juglindor dhe gjithmonë është i orientuar në drejtim të Mekës. Ky element është i thelluar në murë (niche) me pjesën e sipërme gjysmëkonike e pasuruar me dekorime stalaktite e gdhendur në b-reliev, detalje tjera dekoruese te Mihrabi hasim edhe te dy shtyllat anësore, ku pjesët e epërme dhe të poshtme të shtyllave (ngjyrë kafe) janë të dekoruara me kapitella relievore, krejtësisht të punuara nga mermeri. Të drejtuar nga mihrabi, imami dhe besimtarët bëjnë lutjet e përbashkëta fetare.

Minberi

Minberi në xhaminë e Sahatit qëndron në pjesën e djathtë të murit juglindor,i tërë si element është i përbërë nga mermeri i bardhe.

Parmakët janë të dekoruara me forma gjeometrike të përformuara nëntëkëndore që gërshetohen njëra me tjetrën dhe krijojnë yllin gjashtëkëndorë i cili përsiritet disa herë në formë të regullt gjeometrike.Pllakat anësore të Mimberit janë të zbukuruara me reliev të cekët me forma të çrregullta.Ky element Shfrytëzohet për predikime fetare nga ku të premteve dhe në dy ditët e para të dy Bajrameve, imami mban predikime të posaçme.

Qursija (kjursija)

Qursija është element i punuar nga mermeri ,ka detalet e njejta zbukuruese sikur te mimberi dhe mihrabi . Pjesa e eperme ka formën pesëkëndore të shprazur e ngjitur në murë,nga ana e majtë është e hapur dhe shërben si hyrje për ligjëruesin fetar. Në pjesën e poshtme hasim punime relievore në të cilën potencohen forma gjeometrike të përformuara nëntëkëndore me detale stalaktite të shkallëzuara dhe me një bordurë ngjyrë të kaftë. Qursija qëndron mbi një shtyllë mermeri gjashtëkëndore, ku pjesa e poshtme e saj është më e gjërë se pjesa e epërme, është e zbukuruar me bordura relievore prej mermeri.

sfsdfsd

sdfsdfsdf